بررسی هویت فرهنگی و چالش‌های آن در شهر تهران / ع.رحیمی / 3

بررسی ارتباط مختلف میان معیارهای فرهنگی و شناسایی همبستگی متقابل میان مولفه‌ها در سطح شهر تهران

به منظور بررسی ارتباط مختلف میان معیارهای فرهنگی و شناسایی همبستگی متقابل میان این مولفه‌ها ضریب همبستگی خطی میان این معیارها اندازه‌گیری شده است. همانطور که در جداول زیر آمده است، میان وضعیت فرهنگی جامعه و مشارکت اجتماعی همبستگی مثبت و معنی‌دار وجود دارد. یعنی با بهبود مشارکت‌های اجتماعی و یا وضعیت فرهنگی در یک منطقه مولفه دیگری نیز بهبود می‌یابد. بررسی همبستگی میان وضعیت فرهنگی و نابرابری‌های اجتماعی نیز وجود همبستگی منفی را به اثبات می‌رساند، به عبارتی با افزایش ضعف فرهنگی، نابرابری‌های اجتماعی نیز افزایش می‌یابد یا بالعکس. وجود همبستگی منفی میان و وضعیت فرهنگی و تمایل افراد به ترک محل سکونت تائید شده است. با حرکت وضعیت فرهنگی به سمت ضعیف شدن تمایل افراد به ترک محل سکونت افزایش یافته است. از سوی دیگر وجود همبستگی مثبت میان وضعیت فرهنگی و ارتباط با همسایگان تائید شده است. به به عبارتی با بهبود وضعیت فرهنگی شناخت همسایگان و ارتباط با آنها نیز بهبود می‌یابد و بالعکس.

جدول 27- بررسی همبستگی خطی میان مولفه‌ها، وضعیت فرهنگی در سطح شهر تهران


وضعیت فرهنگی

مشارکت در فعالیت‌های جمعی

وجود نابرابری اجتماعی

تمایل به تغییر محل سکونت

شناخت همسایگان

وضعیت فرهنگی

1





مشارکت در فعالیت‌های جمعی

**216/0+

1




وجود نابرابری اجتماعی

**159/0-

37/0

1



تمایل به تغییر محل سکونت

**35/0-

**179/0-

**161/0

1


شناخت همسایگان

**163/0

**213/0+

*027/0-

*104/0-

1

** در سطح 99% معنی دار است.

* در سطح 95% معنی دار است.

بررسی نتایج حاصل از جدول فوق سازگاری معیارهای مختلف بررسی هویت فرهنگی را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر همبستگی‌ها، بدست آمده و معنی‌داری آنها با مبانی نظری و انتظارات تئوریکی کاملاً مطابقت دارد.

ü      اولویت بندی چالش‌ها و معیارهای وضعیت فرهنگی در مناطق 2، 5، 11، 22

به منظور اولویت‌بندی چالش‌های فرهنگی، بایستی معیارهای مشارکت اجتماعی، نابرابری اجتماعی و شناخت همسایگان و وضعیت فرهنگی ارزش‌دهی شوند. به همین منظور به هر یک از گزینه‌های هر یک از مولفه‌ها ارزش داده شده و سپس بر کل ارزش تقسیم می‌شود. به عنوان مثال در صورتی که وضعیت فرهنگی عالی ارزیابی شده باشد عدد 5 به آن اختصاص یافته است. جدول زیر وضعیت ارزش معیارهای هویت فرهنگی را در منطقه 2 نشان می‌دهد.

جدول 28- امتیازدهی معیارهای وضعیت فرهنگی در منطقه 2

معیار

امتیاز


وضعیت فرهنگی

عالی

خیلی خوب

خوب

متوسط

ضعیف

جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

50

168

234

36

10

498


مشارکت در فعالیت‌های جمعی

بلی

خیر




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

52

132




184


وجود نابرابری‌های اجتماعی

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد


جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

184

162

76

20


442


حاضر به ترک محله

خیر

بلی




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

172

72




244


شناخت همسایگان

بلی، رابطه دوستانه

بلی، آشنایی مختصر

خیر



جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

90

176

40



306


همانطور که در جدول بالا آمده است، هر چه نسبت امتیاز هر مولفه نسبت به حداکثر امتیاز به عدد یک نزدیکتر باشد دلالت بر وضعیت مناسبتری دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که متوسط این نسبت برای معیارهای ذکر شده برابر 7/0 است. به عبارتی منطقه 2 از چالش‌های فرهنگی مختلف متأثر است. این چالش‌ها سبب کاهش شاخص از عدد یک به عدد 7/0 شده است.

جدول 29- امتیازدهی معیارهای وضعیت فرهنگی در منطقه 5

معیار

امتیاز


وضعیت فرهنگی

عالی

خیلی خوب

خوب

متوسط

ضعیف

جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

70

100

171

48

7

396


مشارکت در فعالیت‌های جمعی

بلی

خیر




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

78

88




166


وجود نابرابری‌های اجتماعی

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد


جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

100

132

82

17


331


حاضر به ترک محله

خیر

بلی




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

126

64




190


شناخت همسایگان

بلی، رابطه دوستانه

بلی، آشنایی مختصر

خیر



جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

72

156

25



253


همانطور که در جدول بالا آمده است، هر چه نسبت امتیاز هر مولفه نسبت به حداکثر امتیاز به عدد یک نزدیکتر باشد دلالت بر وضعیت فرهنگی مناسبتری دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که متوسط این نسبت برای معیارهای ذکر شده برابر 7/0 است. به عبارتی منطقه 5 از چالش‌های فرهنگی مختلف متأثر است. این چالش‌ها سبب کاهش شاخص از عدد یک به عدد 7/0 شده است.

جدول زیر وضعیت ارزش معیارهای هویت فرهنگی را در منطقه 11 نشان می‌دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که متوسط این نسبت برای معیارهای ذکر شده برابر 6/0 است. به عبارتی منطقه 11 از چالش‌های فرهنگی مختلف متأثر است. این چالش‌ها سبب کاهش شاخص از عدد یک به عدد 6/0 شده است.

جدول 30- امتیازدهی معیارهای وضعیت فرهنگی در منطقه 11

معیار

امتیاز


وضعیت فرهنگی

عالی

خیلی خوب

خوب

متوسط

ضعیف

جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

0

24

57

38

5

124


مشارکت در فعالیت‌های جمعی

بلی

خیر




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

12

43




55


وجود نابرابری‌های اجتماعی

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد


جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

36

54

24

10


124


حاضر به ترک محله

خیر

بلی




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

36

31




67


شناخت همسایگان

بلی، رابطه دوستانه

بلی، آشنایی مختصر

خیر



جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

48

50

8



106



جدول زیر وضعیت ارزش معیارهای هویت فرهنگی را در منطقه 22 نشان می‌دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که متوسط این نسبت برای معیارهای ذکر شده برابر 7/0 است. به عبارتی منطقه 22 از چالش‌های فرهنگی مختلف متأثر است. این چالش‌ها سبب کاهش شاخص از عدد یک به عدد 7/0 شده است.

جدول 31- امتیازدهی معیارهای وضعیت فرهنگی در منطقه 22

معیار

امتیاز


وضعیت فرهنگی

عالی

خیلی خوب

خوب

متوسط

ضعیف

جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

10

60

75

10

2

157


مشارکت در فعالیت‌های جمعی

بلی

خیر




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

32

33




65


وجود نابرابری‌های اجتماعی

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد


جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

16

69

32

6


123


حاضر به ترک محله

خیر

بلی




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

50

24




74


شناخت همسایگان

بلی، رابطه دوستانه

بلی، آشنایی مختصر

خیر



جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

18

72

7



97





جدول زیر وضعیت ارزش معیارهای هویت فرهنگی در شهر تهران  را نشان می‌دهد.

جدول 32- امتیازدهی معیارهای وضعیت فرهنگی در سطح شهر تهران

معیار

امتیاز


وضعیت فرهنگی

عالی

خیلی خوب

خوب

متوسط

ضعیف

جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

160

412

600

162

32

1326


مشارکت در فعالیت‌های جمعی

بلی

خیر




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

200

348




548


وجود نابرابری‌های اجتماعی

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد


جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

368

504

246

56


1174


حاضر به ترک محله

خیر

بلی




جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

422

227




669


شناخت همسایگان

بلی، رابطه دوستانه

بلی، آشنایی مختصر

خیر



جمع

نسبت امتیاز به حداکثر امتیاز

300

502

97



899


همانطور که در جدول بالا آمده است، هر چه نسبت امتیاز هر مولفه نسبت به حداکثر امتیاز به عدد یک نزدیکتر باشد دلالت بر وضعیت فرهنگی مناسبتری دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که متوسط این نسبت برای معیارهای ذکر شده برابر 65/0 است. به عبارتی شهر تهران از چالش‌های فرهنگی مختلف متأثر است. این چالش‌ها سبب کاهش شاخص از عدد یک به عدد 65/0 شده است.

جمعبندی و پیشنهادات

در مورد سن ساکنان مناطق منتخب شهر تهران، 87% پاسخ دهندگان در منطقه 22 کمتر از 38 سال سن داشته‌اند. در حالی که در منطقه 5 تنها 63% پاسخ‌دهندگان کمتر از 38 سال سن داشته‌اند. برای شهر تهران نیز 5/68% از پاسخ‌دهندگان کمتر از 38 سال سن داشته‌اند.

همچنین بررسی نشان داده است که 7/87% از پاسخ‌دهندگان در منطقه 11 تحصیلات فوق دیپلم و پائین‌تر داشته‌اند. به عبارتی دیگر در بین مناطق منتخب ساکنان منطقه 11 کمترین میزان تحصیلات را داشته اند. این در حالی است که منطقه 22 با دارا بودن  3/16% افراد  با تحصیلات فوق لیسانس و بالاتر، در مقایسه با سایر مناطق منتخب، ساکنین با تحصیلات بالاتر را در خود جای داده‌اند. در مجموع 8/9% ساکنین شهر تهران تحصیلات فوق لیسانس و بالاتر اشته‌اند.

بررسی وضعیت محل تولد نیز نشان می‌دهد که در میان مناطق منتخب مناطق پنج .و یازده با 63% بیشترین متولد شهر تهران را در خود جای داده‌اند. در حالی که منطقه 22 با 59% کمترین میزان متولد شهر تهران را داشته است. به طور متوسط در شهر تهران 37% پاسخ دهندگان علیرغم سکونت در شهر تهران متولد این شهر نبوده‌اند. هویت فرهنگی ساکنان یک منطقه در عین حال که متاثر از متغیرها و مولفه‌های مختلفی است، بسیاری از متغیرهای اقتصادی و اجتماعی و سیاسی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. همواره تاثیر فرهنگ و چالش‌های فرهنگی بر هویت مذهبی، کالبدی و حتی هویت فراملی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران بوده است هویت فرهنگی ساکنان یک منطقه در عین حال که متاثر از متغیرها و مولفه‌های مختلفی است، بسیاری از متغیرهای اقتصادی و اجتماعی و سیاسی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. همواره تاثیر فرهنگ و چالش‌های فرهنگی بر هویت مذهبی، کالبدی و حتی هویت فراملی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران بوده است.   در خصوص وضعیت فرهنگی 85% ساکنان منطقه 22 و 82% ساکنان منطقه 2 وضعیت فرهنگی محله خود را خوب و بالاتر ارزیابی کرده‌اند. در حالی که تنها 50% ساکنان منطقه 11 وضعیت فرهنگی خود را خوب و بالاتر ارزیابی کرده‌اند. به طور متوسط 74% از ساکنان شهر تهران وضعیت فرهنگی حاکم بر این شهر را خوب و بالاتر ارزیابی کرده‌اند.

در خصوص مشارکت اجتماعی ساکنان منطقه 22 و 5 با 33% و 30% بیشترین میزان مشارکت و منطقه 2 و 11 با 16% و 12% کمترین میزان مشارکت اجتماعی را داشته‌اند. به طور متوسط 22% شهروندان تهران در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت داشته‌اند.

در خصوص نابرابری‌های اجتماعی نیز 925 و 82% ساکنان منطقه 22 و 11، میزان نابرابری‌های اجتماعی را بالاتر از متوسط ارزیابی کرده‌اند. در حالی که 71% ساکنان منطقه 2 نابرابری‌های اجتماعی را متوسط و بالاتر ارزیابی کرده‌اند. بررسی‌ها حاکی از آن است که به طور متوسط 80% ساکنان شهر تهران میزان نابرابری اجتماعی را متوسط و بالتر ارزیابی کرده‌اند. از این رو یکی از چالش‌ها در شهر تهران را می‌توان مشارکت اجتماعی پائین و همچنین وجود نابرابری‌های اجتماعی بالا قلمداد کرد.

به طور متوسط در میان مناطق منتخب، ساکنان منطقه 11 کمترین نمره به فرهنگ همسایگان خود داده‌اند. این در حالی است که ساکنان منطقه 2 نیز بیشترین نمره را به فرهنگی همسایگان خود داده‌اند. متوسط نمره‌ای که ساکنان مناطق منتخب به فرهنگ همسایگان خود داده‌اند برابر 5/14 بوده است به عبارتی دیگر ساکنان مناطق منتخب فرهنگ همسایگان خود را چندان بالا قلمداد نمی‌کند.

در مورد تمایل به تغییر محل سکونت نیز 63% ساکنان منطقه 11 حاضر به ترک محل سکونت خود هستند. در حالی که تنها 45% ساکنان منطقه 2 حاضر به ترک محل سکونت هستند. بررسی‌ها نشان داده است که به طور متوسط 50% پاسخ دهندگان در سطح شهر تهران حاضر به تغییر محل سکونت خود هستند.

در خصوص تعامل با همسایگان نیز ساکنان مناطق 22 و 11 بیشترین آشنایی با همسایگان و مناطق 2 و 5 کمترین میزان آشنایی را با همسایگان خود دارند. به طور متوسط 22% ساکنان در سطح شهر تهران شناختی نسبت به همسایگان خود ندارند. بنابراین می‌توان عدم تعامل با همسایگان در کنار ضعیف دانستن فرهنگ همسایگان را یکی دیگر از چالش‌های فرهنگی شهر تهران دانست.

در خصوص معیار چالش‌ فرهنگی نیز منطقه 11 با کمترین میزان چالش در مقایسه با سایر مناطق مواجه بوده است.

پیشنهاد می شود که هر منطقه و هر محله بر اساس بافت های قدیمی ونوع معماری خود مدون و قانونمند شود.

بررسی نشان می دهد که وجود شکاف ها و یا تعارضات فرهنگی در مناطق تهران، عدم وجود برنامه ای مدون و یکپارچه در ارائه تعریفی یکسان از هویت فرهنگی را نشان می دهد. از این رو پیشنهاد می شود تا ارائه این برنامه ها در مدیریت فرهنگی لحاظ شود.

اگرچه جلوه های مدرن زندگی شهری اجتناب ناپذیر است، اما حفظ و نهادینه کردن هویت بومی و تاریخی یک منطقه، که نقش مهمی را در زندگی امروزه ایفا می کند، از مواردی است که بایستی مورد توجه قرار گیرد. نمادهای هویت سنتی نظیر سفره خانه، قهوه خانه ها، وجود تفرجگاه ها و مراکز مختلف فرهنگی و احیای بازار سنتی تهران همگی نشان دهنده تلاشهایی مردمی جهت احیای هویت سنتی بومی شهر است.

با توجه به این که سیاستگذاری مناسب وبرنامه ریزی مدون شهری نقش بسزا وتاثیر گذاری در شکل گیری تصویری شاداب ،به روز وسرشار از جلوه های بصری را بهمراه خواهد داشت لیکن در این راستا توجه خاص به هویت تاریخی وفرهنگی اصیل ایرانی اسلامی در سیاستگذاریهای مدون شهری قابل پیشنهاد می باشد .

با توجه به گستردگی جغرافیایی و تراکم بالای جمعیتی شهر تهران پیشنهاد می‌شود تا شهرداری‌های هر منطقه به عنوان مدیران شهری و همچنین معاونت فرهنگی شهرداری‌های مناطق با کمک معاونت مسکن و شهرسازی پژوهش‌های در راستای شناسایی ارتباط میان اشکال هویت و معماری در مناطق انجام دهند.

محله یا منطقه‌ای از تهران انتخاب و با توجه به نظارت سازمان مسکن و شهرسازی و شهرداری‌ها به عنوان پایلوت، ابزارهای بازسازی و بازنمایی فرهنگی در آن منطقه یا شهرک اجرا و سپس اثرات متقابل فرهنگ و مولفه‌های دیگر مورد بررسی قرار گیرد.

منابع و مآخذ:

1. افیانیان ، ساسانیان (1389). لزوم بکارگیری عناصر هویتی فرهنگی در شهر. همایش ملی معماری و شهرسازی معاصر ایران.

2. پرویزی الهام (1388). معماری ملی از دیدگاه هویت فرهنگی . فصلنامه مطالعات ملی . شماره 39. سال دهم. 81-108.

3. تقی زاده، کتایون (1387) . طراحی عملکردی در مهندسی سازه و تاثیر آن بر طراحی معماری . نشریه هنرهای زیبا. شماره 34. صص 59-69.

4. شرفی، محمدرضا (1385 ) بحران هویت فرهنگی در ایران و پیامدهای آن. نشریه روان‌شناسی و علوم تربیتی (دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران). شماره 73 . صص  45 – 60.

5. موثقی رامین و سحر آیرملو (1385). عناصر هویت فرهنگی در شهر. همایش شهر برتر، طرح برتر

  1. W.LIM.(2004). ARCHITECTURE, ART, IDENTITY: IS THERE LIFE IN SINGAPORE AFTER TABULA RASA? IN IDENTITY RESEARCH PAPERS: ARCHITECTURE AND IDENTITY (SPONSORED BY VOLKS WAGEN STIFTUNG AND BERLIN UNIVERSITY OF TECHNOLOGY.
  2. OGURAL et al. (2002). MODERN ARCHITECTURE IN THE PHILIPPINES AND THE QUEST FOR FILIPINO STYLE. JOURNAL OF ASIAN ARCHITECTURE AND BUILDING ENGINEERING.238.PP233-238.
  3. Y.EL-SHESHTAWY ET AL.(2000). SUSTAINABLE URBAN PERELOPMENT IN AN AGE OF GLOBALIZATION: TOWANDS A CO-EXISTENCE MODELIN DUBAI.UAE.IAPS 16.
  4. MOHGOVB, YASSER(2007). ARCHITECTURE AND THE EXPRESSION OF CULTURAL IDENTITY IN KUWAIT. THE JOURNAL Of ARCHITECTURE,12:2,165-182.
  5. NEIL, W.J.V (2004) .CULTURAL IDENTITY. ROUTLEDGE PUBLICATION.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • مطالعه، بررسی و تهیه ضوابط و دستورالعمل های اجرایی کاربرد رنگ در منظر شهری با توجه به نیاز شهرداری به تحقیقات در حوزه رنگ ‌آمیزی شهری، پروژه مطالعاتی تدوین دستورالعمل‌های اجرایی کاربرد رنگ در منظر…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه