قتل مهتاب به فرمان نئون

لابه لای ازدحام نورهای مزاحم، به دنبال زندگی شبانه برای پایتخت‌نشینان

رها ردایی
زندگی شهری تنها راه رفتن در خیابان‌های شلوغ و پرازدحام و زیستن در آپارتمان‌های کوچک نیست. زندگی شهری تنها کار کردن روزانه و به هنگام شب خسته و خواب آلود رفتن به خانه نیست. زندگی شهری در بسیاری از شهرها حیات دائمی در طول شبانه روز است. تلاش برای تولید بیشتر و استفاده مداوم از وقت است؛ در زندگی شهری درست تعریف شده نباید با تاریک شدن هوا مجبور باشیم خانه‌نشین شویم، یعنی زندگی در شب همچنان جریان داشته‌باشد.
متاسفانه بیش از یک سوم زمان زندگی در شهرها در شب کاملا بلااستفاده باقی مانده‌است و در کنار آن ارائه امکانات و خدمات در زمانی معمول، ترافیک و آلودگی را در شهر چند برابر کرده‌است؛ اگر زندگی شهری به معنای بهره‌مندی از خدمات و امکانات زندگی شهرنشینی در تهران رواج یابد، مسلما بسیاری از مشکلات مختلف در آن به فراموشی سپرده می‌شد سوال اساسی این است با همه قیل قال‌ها در مورد پایتخت و فرم جدیدی از تعریف زندگی شهر در آن با تکیه بر برنامه ریزی شهری نوین آیا می توان به گزینه ای به نام " زندگی شبانه " در تهران رسید؟
تهران از حوزه نورپردازی زیبا فاصله زیادی دارد
این روزها جهان به سمت گسترش روزافزون قدم بر می‌دارد، بسیاری از شهرهای جهان جمعیتی هراس‌آور را در خود جای داده‌اند، جمعیتی که گاهی می‌تواند به تنهایی یک کشور را تشکیل‌دهد به عنوان مثال شهر توکیو با شهرک‌های اقماری جمعیتی در حدود 35 میلیون نفر را در خود جای داده؛ این شهر نیمی از جمعیت حال حاضر ایران را دارد بنابراین برای ساکنان این شهر که در مساحتی در حدود 7 هزار کیلومتر مربع زندگی می‌کنند، بهره‌مندی از امکانات شهری می‌تواند یک دغدغه دائمی باشد آنچه در توکیو برای تامین نیازهای شهروندان این شهر اتفاق افتاده، انتقال بخش عمده‌ای از نیازهای خدماتی و حتی اداری شهروندان به شب است. مسئولان شهری توکیو با استفاده از تدابیر ویژه نه تنها مشکلاتی مانند ترافیک و آلودگی هوا و ازدحام جمعیت و همچنین مسکن را حل کرده‌اند بلکه این شهر در حال حاضر یکی از پیشرفته‌ترین شهرهای جهان است؛ در واقع زندگی شبانه در این شهر توانسته‌است شهر توکیو را برای بیش از 35 میلیون نفر به شهری قابل زیست تبدیل کند.
تهران از ساعت 11 شب تا 8 صبح شهری خاموش است و از 8 صبح تا همان 11 شب با جمعیتی کمتر از توکیو با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان است، ترافیک‌های سنگین و آلودگی هوا و ازدحام جمعیت ساده‌ترین آنهاست. با توجه به اینکه تمام بهره‌مندی شهروندان از شهر تنها به 13ساعت محدود می‌شود، اتفاق عجیبی نیست که شهروند ساکن در تهران با این حجم از مشکلات روبرو باشد؛ قرار است در این 13 ساعت شهروندان هم کارکنند و هم مایحتاج زندگی خود را فراهم‌کنند و هم اگر وقتی باقی‌بود به تفریح بپردازند؛ اتفاقی که می‌افتد بدوبدوها برای رسیدن به نیازها در این زمان محدود شده را بیشتر کند این درحالی است که اگر بخشی از فعالیت‌های شهروندی_مثلا همین تفریحی که بیشتر ما زمانی برای آن پیاده نمی‌کنیم_ به شب منتقل شود؛ یعنی کاهش ترافیک یا حتی ایجاد اشتغال و رفع معضلی به نام بیکاری.
دکتر پیروز حناچی، عضو هیات علمی دانشکده معماری دانشگاه تهران می‌گوید: در تهران با وجود تلاش‌هایی که برای نورپردازی شده، هنوز هم با آنچه که مطلوب یک کلانشهر است فاصله زیادی دارد. نورپردازی علاوه بر زیبایی، به زندگی شبانه رونق می‌بخشد و می‌تواند کاربری محیط‌های نا امن را عوض کند و فضاهای شهری را به محلی برای جمع‌شدن مردم و گذران اوقات فراغت تبدیل کند؛ موضوعی که در تهران به آن توجه نشده‌است.
او با اشاره به اینکه نورپردازی در شهر تهران مربوط است به نصف طول عمر شهر است، ادامه‌داد: به طور متوسط شهر 12 ساعت در روشنایی روز است و 12 ساعت در تاریکی پس طبیعی است همانقدر که باید به زیبایی شهر در روز اهمیت داد، باید به روشنایی و زیبایی شهر در شب پرداخت.
او با بیان اینکه البته این انتقاد به شهر تهران وارد است که در روز هم توجه چندانی به زیبایی فضاهای شهری نمی‌شود، گفت: نورپردازی‌های خوبی به شکل موردی در تهران انجام شده‌است؛ مثلا نورپردازی میدان حسن‌آباد و میدان آزادی-چه قبل و چه بعد از انقلاب- و دانشگاه تهران قبل از انقلاب اینها و البته مثال‌های دیگر، تنها مواردی بوده‌اند که نه به صورت یک پروژه عمومی، بلکه تک به تک و موردی روی آنها کار شده‌است.
حناچی با تاکید بر اینکه وقتی شهر را طراحی می‌کنند، موضوع نورپردازی هم باید یکی از موارد اصلی باشد که روی آن مطالعه و برایش برنامه‌ریزی شود، ادامه‌داد: جای توجه به زیبایی شهر در شب، خالی است. در واقع می‌شود گفت در حوزه نورپردازی شهری به اندازه کافی افراد متخصص تربیت نشده‌اند. خیلی وقت‌ها پروژ ه‌های نورپردازی اجرا می‌شود و برای آن زمان و هزینه زیادی هم صرف می‌شود، اما در نهایت، کار غلط انجام شده‌است.
عضو هیات علمی، دانشکده معماری دانشگاه تهران با بیان اینکه جایی که ممکن است به نورپردازی در رده آکادمیک اهمیت‌دهند، دانشکده‌های معماری ممکن است در حد چند واحد به آن اختصاص دهند یا دانشجویان هنرهای تجسمی در رشته ‌هایی مثل عکاسی و مجسمه‌سازی به آن بپردازند و روش‌های استفاده از نور، در زیبایی بخشیدن را یاد بگیرند، ولی به طور جدی کمتر به این موضوع اهمیت داده می‌شود.
او با تاکید بر اینکه نورپردازی‌های حرفه‌ای کمتر در شهر دیده می‌شود، گفت: یکی از آیتم‌هایی که در حوزه نورپردازی در فضاهای عمومی باید در نظر گرفت، توجه به خلاقیت در کار و ایجاد امنیت در محیطی است که پروژه روشنایی شهری روی آن انجام شده‌است، چون نگاه خلاقانه و حرفه‌ای به این موضوع را در حوزه عمومی تسری نداده‌ایم، طبیعتا به آن حد مطلوب هم نمی‌رسیم.
او در پاسخ به این سوال که فکر می‌کنید این توجه به زیبایی باید در مکان‌های عمومی باشد یا استفاده از نورپردازی در جایی مثل پل‌ها و بزرگراه‌ها هم می‌تواند تاثیر گذار باشد؛ گفت: زیبایی لزوما با حضور در فضا ارتباط مستقیم ندارد. نورپردازی خیلی وقت‌ها زیبایی و آراستگی در محیط‌های شهری ایجاد می‌کند؛ چه ما در آن مکان‌ها حاضر باشیم و چه نباشیم؛ البته اگر آدم‌ها به بهانه درک زیبایی فضایی آنجا جمع شوند قطعا این حضور لطف دیگری به آن خواهد داد؛ چرا که اصولا حضور انسان است که به شهر معنا می‌دهد، ولی حتی زمانی که شهروند در خودروی خود نشسته و از فضایی عبور می‌کند که برای زیبایی آن برنامه‌ریزی و فکرشده‌است و زمانی که از فضایی آراسته و به دور از آشفتگی عبور می‌کند، قطعا در روحیه او تاثیر مثبت خواهدگذاشت.
او با اشاره به اینکه عبور از مناطقی که فضاسازی زمخت و خشنی دارند، می تواند ناراحت کننده باشد، ادامه داد: من زحماتی را که در این مورد کشیده شده نادیده نمی‌گیرم؛ قطعا اتفاق‌های مثبتی در زمینه زیباسازی افتاده که مورد تقدیراست و می‌توانیم بگوییم جاهایی مناظر زیبای شهری ایجاد شده، اما باید هما نطور که مدیران شهری به آیتم حمل و نقل عمومی اهمیت می‌دهند، زیبایی شهر و به خصوص توجه به تاثیر آن در زندگی شبانه شهروندان را هم در نظر بگیرند.
او در مورد نقش نورپردازی در امنیت شهر، گفت: فضاهای ناامن شهری، بخشی از موضوعی بسیار مهم است که می‌تواند روی زندگی در شب شهروندان اثرگذار باشد. بخشی از این امنیت وابسته به طراحی روشنایی زیر پل‌هایی است که حتی در روز هم ممکن است کسی جرات نکند از زیر آنها عبور کند. بخشی از این ایجاد امنیت هم به شیوه بهره‌برداری از فضا بستگی دارد؛ فضاهایی را که عموما ناامن هستند، می‌شود با استفاده از نور به مکان‌هایی امن بدل کرد و حتی کاربری یک مکان برای تجمع عموم به آن داد یا حتی از آن به عنوان یک مکان تفریحی بهره برداری‌کرد.
او درمورد اینکه تهران چقدر توانسته در ایجاد زندگی شبانه موفق باشد، گفت: در حال حاضر به شکل موضعی معلوم است که این موضوع تعقیب می‌شود و حاصل تلاش‌ها پیداست؛ اما اینکه به نسبت نیاز تهران به عنوان یک کلانشهر، چقدر امکانات آن از این نظر کافی است، باید بگویم که فاصله زیادی تا حد مطلوب و مناسب وجود دارد.
به گفته عضو هیات علمی دانشکده معماری دانشگاه تهران نورپردازی در تهران کم انجام نمی‌شود، اما باید توجه داشت وقتی نور را به جایی می‌بریم، باید هدفمند باشد. روشنایی در شهر کم نیست اما هر روشنایی، زیبایی به حساب نمی‌آید.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • «هنرخیابانی»،street art نویسنده: جونز استال مترجم: سامان هزارخانی بسیاری گرافیتی را زادگاه هنر شهری می دانند. گرافیتی ها اگرچه معترضان به وضع موجود بودند اما توانستند برای شهر های امروزی هنر خیابانی را به یادگار…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه