نور باید به بنا احترام بگذارد

نورپردازی، جانبخشی دوباره به ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر

محمدرضا احدی

زندگی بدون نور مفهومی قابل تصور برای بشر نیست. دیگر با پایان روز زندگی به خواب نمی رود و حس پویایی و حرکت از ساکنان زمین سلب نخواهد شد. سال هاست که با اختراع و توسعه منابع نوررسان سرنوشت بشر سمت و سویی دیگر یافته و حالا نور از معنای صرف روشنایی به ابعاد زیبایی شناسانه خود ورود پیدا کرده‌است. حالا نور جزئی جدایی ناپذیر در معماری و هنر است و هرجا که جزئیات نیاز به جلوه گری داشته باشند، نور وارد عمل شده و با قابلیت روح بخشی خود به آثار هنری جان می دهد.
حفظ ارزش بنا و نمایاندن آن به مخاطبان و حتی ارزش آفرینی به رکن اساسی در سازه های تاریخی و معاصر تبدیل شده‌است و ایجاد جذابیت همیشگی برای یک بنا بدون نورپردازی قابل تصور نیست. با این رویکرد و با توجه به اهمیت یافتن موضوع نورپردازی به خصوص در مورد بناها و اماکن ارزشمند در حوزه مدیریت شهری تهران و لزوم توجه به چالش های پیشین و پیش‌روی این حوزه، نگاه تخصصی کارشناسان را جویا شده ایم که می خوانید:

نور، هویت بنا را تقویت می کند
مهران هاشمی، مدیر خانه طراحان آزاد، موضوع نورپردازی بناها و اماکن ارزشمند را ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ هویت و تشخص بنا دانسته و معتقداست: این امر باید به گونه ای انجام شود که با ذات و کاربری بنا هماهنگی داشته‌باشد و علاوه بر آنکه بنا را از فقر نور نجات دهد و در کنار آن بتواند در بازیابی هویت آن اثربخش باشد.
هاشمی می افزاید: بناهای ارزشمند حاوی پیام های ارزشمند برای ناظران خود هستند. این بناها اگر به درستی نمایش داده شوند، می توانند با ویژگی های خاص خود در ایجاد درک از فضا و مفاهیم مورد نظر خالق به مخاطب کمک و در او حس هویت و تعلق ایجاد کنند.
او با اشاره به این موضوع که اغلب بناهای ارزشمند با فقر روشنایی روبرو هستند، ادامه‌می‌دهد: رفتار متفاوت هر بنا با تکیه برارزش معماری و اشیاء درون آن مدنظر قرار می گیرد، بنابراین نورپردازی باید هم به بنا احترام بگذارد و هم تمام اتفاقات بنا از حجم و فرم و رنگ را حفظ کند. درحالی که عدم توجه به محل قرارگیری نور می تواند به منزله نابودی نما و فضا باشد.
مدیر خانه طراحان آزاد با بیان این که در دهه های گذشته بیشتر نورپردازی ها با رعایت تکنیک های مهندسی برق انجام گرفته‌است تا طراحی حرفه ای، می‌گوید: مهندسی و طراحی به عنوان دو بعد اصلی نورپردازی باید در کنار هم قرار گیرد و گرنه نورپردازی بدون طراحی بی معنابوده و به منزله برق رسانی است.
او ادامه می دهد: بعد سوم و با اهمیت در نورپردازی توجه به ابزار حرفه ای است که متاسفانه دراغلب اوقات با کمبود منابع مالی و گاهی خساست در تخصیص بودجه مواجه می شود. از آنجایی که بحث نورپردازی همیشه در پایان پروژه ها و همزمان با پایان یافتن بودجه اتفاق می افتد، قیمت بر رفتار اپتیک چراغ ارجحیت داده شده و این موضوع دلیل وارد آمدن آسیب مادی و معنوی به بنا است .
هاشمی با تاکید بر وجود یک کارگروه حرفه ای برای تشخیص نور مناسب بنا، روش اجرا و همچنین اهمیت در نظر گرفتن چراغ مناسب، ادامه می دهد: انتخاب منبع نوررسان و قدرت آن در ایجاد تفکیک رنگ می تواند به اندازه طراحی نامناسب و غیرحرفه ای به نورپردازی لطمه وارد کند. اگر می گوییم بنا برای ما ارزشمند است باید این ارزشمندی را با ارزش دادن به بنا نشان دهیم.
مدیر خانه طراحان آزاد در ادامه با اشاره به معضل الوان کردن بناهای ارزشمند با رنگ های متعدد می گوید: متاسفانه در سالها و دهه‌های پیش وارد‌شدن نظر شخصی و غیر‌کارشناسی در حوزه نورپردازی باعث شد تا شاهد نورافشانی هزار رنگ در به نمایش گذاشتن بناهای فاخر باشیم. هر دیوار به یک رنگ درآمده و با تصور جذب مخاطب و بدون توجه به اصول نه تنها این نوع نورپردازی به نفع نمای بصری بنا نبوده بلکه ظاهر بنا را به چالش جدی کشیده است.
هاشمی با تاکید بر اینکه اجرای تکنیکی و رعایت جنبه های فنی ضرورت ورود به بحث نوراست، می‌گوید: استفاده از رنگ سفید سرد و گرم بسته به موقعیت قرارگیری بنا و در فصل‌های مختلف سال و همچنین زاویه تابش آن موضوع مورد توجه نورپردازی است که متاسفانه برای سهولت و کم هزینه شدن کار اغلب نوردهی با روش تابیده شدن از پایین به بالا و استفاده از رنگ نامناسب به بنا اضافه می شود.
به گفته او اگر به رعایت رفتار نور و درک نور شدت و اثر آن و همچنین استفاده از تکنولوژی های مدرن نورپردازی ملزم نباشیم مسلما برآیند کار ارزشمند نخواهد بود.
مدیر خانه طراحان بازیابی واحیا و رسیدگی مداوم به نورپردازی های انجام شده و تجهیزات مورد استفاده را از ضرورت‌ها دانسته و معتقد‌است: یک نورپردازی خوب در اثر نگهداری بد از بین خواهدرفت.

حفظ متانت بنا اولویت نورپردازی است
آرش میلانی‌نیا، مشاور پروژه های نورپردازی، معتقد است: در نورپردازی نباید چیزی از ارزش بنا کم شود و اگر نور باعث دیده نشدن بنا شود قطعا کار نورپردازی به درستی انجام نگرفته‌است.
میلانی‌نیا با بیان این مطلب می افزاید: اگر با نورپردازی بنا قصد داریم هویت تاریخی آن را در شب نمایان و به قسمت هایی که به دلیل عدم حضور نور کمتر دیده می شود کمک کنیم، باید نوردهی را به مناسب ترین شکل ممکن انجام‌دهیم در غیراین‌صورت هدف عالی نورپردازی یعنی نمایش درست بنا و یا شناساندن نقاط کور محقق نخواهد‌شد.
میلانی‌نیا نیز استفاده از چراغ های رنگی به عنوان وسایل نورپردازی را چالشی مهم در این حوزه دانسته و می گوید: استفاده نابجا از نورهای رنگی علاوه بر اینکه بنا را در خود غرق می کند، سبب گم شدن واقعیت تاریخی آن نیز خواهد شد. چرا که اغلب الوان کردن با واقعیت بنا مغایرت داشته و با طرح سازه در تضاد است.
به گفته او اگر نورپردازی برای شناساندن بنای تاریخی و بازیابی هویت شهر است پس باید با اصول درست خود محقق شود و به این نکته توجه داشت که گاهی اوقات مشکلات بنا آن قدر حاد نیست که بخواهیم به هر قیمتی نورپردازی انجام شود.
مشاور پروژه های نورپردازی تاکیدکرد: رسالت اولیه و مهم ما باید حفظ بنای ارزشمند از هرگونه خدشه باشد. حال اگر اجرای نورپردازی به بنا آسیب وارد‌کند و با ایجاد تراشیدگی یا سوراخ در بدنه، به آن صدمه بزند نه تنها ارزشی به ساختمان نیفزوده بلکه از وجه فاخر آن نیز می کاهد.
میلانی‌نیا باتاکید براینکه با نورپردازی می توان به بنا جانی دوباره داد، ادامه می دهد: گاهی طرح‌ها و نقوش بکاررفته در بنا بخاطر عدم بهره مندی مناسب از نور بخوبی قابل مشاهده نیستند. درچنین شرایطی نوردهی غلط به منزله پوشیده‌شدن نقوش و نورپردازی درست به معنای ایجاد تفکیک رنگ، وضوح بیشتر طرح و نمایش بهتر جزئیات خواهد‌بود.
به گفته او رعایت مرزبندی و نورپردازی کنترل شده و توجه به بناهایی که به نور حساس هستند باید درکنار بایدها و نباید های زیست‌محیطی و آلودگی های ناشی از نور مورد توجه قرار گیرد بنابراین کنترل روی نوری که به فضا تابیده می شود، ضروری‌است.
میلانی‌نیا نورپردازی ضابطه مند را منوط به مطالعه، پژوهش و سپس طراحی و رعایت اصول زیبایی شناسی عنوان می کند و یادآورمی شود: از آنجایی که بناهای تاریخی، هویتی ملی و فراملی دارند باید با نورپردازی درست به شناساندن آنها کمک کنیم تا ضمن جلوگیری از ایجاد ارزش های منفی، متانت بنا نیز حفظ شود که خوشبختانه طی سال های اخیر شاهد حرکت های مثبت و اصولی در این حوزه توسط سیاست گذاران مدیریت شهری بوده ایم.

انتخاب منبع نوررسان و قدرت آن در ایجاد تفکیک رنگ می‌تواند به اندازه طراحی نامناسب و غیرحرفه‌ای به نورپردازی لطمه وارد کند. اگر می‌گوییم بنا برای ما ارزشمند است باید این ارزشمندی را با ارزش دادن به بنا نشان دهیم.

سوتیتر

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه