نگاهی به آثار دومین سالانه هنرهای شهری «بهارستان»

مفاهیم پنهان در درخت نمادین

باران رادمنش
اثر حجمی بدون عنوان محمد عسگری در دومین رویداد هنری سالانه بهارستان ، درخت سَرو سفید رنگی را نشان می‌دهد که در آن به جای شاخ و برگ ، تعداد زیادی کبوتر در حال پرواز جای گرفته است.
سازنده این مجسمه که به صورت دائمی وسط میدانی کوچک در منطقه 16 تهران نصب شده ، با گردهم آوردن یکجای المان‌های آشنای ایرانی دراثر خود، به تمامی خواسته است حجم نمادینی از استقامت و آزادی را به تماشا گذارد.
نخستین نگاه به این اثر، مصادف با دیدن یک درخت سرو است. سَروی که نماد ملی ایرانیان است و ایرانیان نشانه‌های آن را از سنگ نگاره‌های دوران هخامنشی در تخت جمشید به یادگار دارند. درخت سرو به عنوان خوش قامت ترین درخت ، نماد ایستایی است. این درخت بار نمی‌دهد و از این روی از تعلق آزاد است و نماد آزادگی خواند می‌شود و این عنوان با استفاده از این درخت در ادبیات فارسی بارها مورد تأکید قرار گرفته است. این درخت همیشه سبز هیچگاه خزان ندارد ، در سرما و در برابر آفات و خشکسالی ها پایدار است و عمری دراز دارد و این همه خود نشانگر ایستادگی و مانایی درخت سرو است.
سرو همچنین در مقابل طوفان سخت مقاوم است . گفته می‌شود سخت‌ترین توفان‌ها سبب شکستن درختان دیگر می‌شود اما سرو در برابر آن تا روی زمین خم می‌شود اما هرگز نمی‌شکند . بنا بر چنین ویژگی است که ایرانیان سرو را نمادی شایسته برای توصیف خود قرار داده‌اند، چرا که ایرانیان شاید طی قرن‌ها گاه در مقابل یورش اقوام مهاجم تسلیم شده‌اند اما هرگز ماهیت اصلی خود را رها نکرده‌اند. خمیده بودن سر سرو در تصویرگری‌های پس از ورود اسلام به ایران از چنین رویکردی حکایت دارد.
با همین معناست که محمد عسگری ، درخت سرو را به عنوان نماد آشنای ملی اساس کار خود در این اثر قرار داده است و برای تکمیل معنا به جای شاخ و برگ این درخت، کبوترهای درحال پرواز را در دل آن به کار برده است. کبوتر در حال پرواز در فرهنگ ایرانی به معنای آزادی است و این جدا از معنای صلح برای سمبل کبوتر در جهان است.
در این اثر کبوترهای به هم پیوسته در حال پرواز دو معنای توأمان صلح و آزادی را یدک می‌کشند. مفهوم آزادی با پرواز همزمان کبوترها که تا سر سرو ادامه یافته ، به تصویر در آمده است؛ پرواز یکپارچه ای که در انتها، این درخت سمبل ایستادگی را از سرخم کردگی نجات می‌دهد؛ یعنی آنجایی که سر سرو به مانند نگاره‌های آن پس از ورود اسلام به ایران رو به سوی خمیده شدن می‌رود، پرواز کبوتران آن را با خود به اوج آسمان و رهایی می‌برد.
اما مفهوم صلح در این میان کجاست؟ همانگونه که اشاره شد این اثر در نگاه نخست درخت سروی دیده می‌شود اما با نگاهی دقیق تر به آن ، تنها نشان از درخت بودن را فقط در تنه و پایه این مجسمه می‌بینیم و هویت سرو بودن آن که قرار است با شاخ و برگ نشان داده شود فقط با گردهم آوری کبوتران در پرواز و شکل ترکیب بندی آن‌ها در آن جایگاه بدست آمده است. اینگونه است که این اثر را در ظاهر سرو می‌بینیم اما در نهان تجمیعی از کبوتران در پرواز است و این ترکیب هوشمندانه و هنرمندانه به تمامی سفید رنگ در نظر گرفته شده؛ رنگی که در ایران و جهان نشان از صلح و دوستی دارد. این اثر حجمی روی پایه سنگی سیاه رنگی نصب شده است و این تقابل رنگی میان اثر و پایه آن ، معنای برآمده از سپیدی این مجسمه را برجسته تر کرده است.
مجسمه بدون عنوان محمد عسگری در میدانی قرار داده شده که با عناصر شهری اطرافش به لحاظ رنگ در هماهنگی کامل است و از این نظر اثری چشم نواز محسوب می‌شود ، اما این هماهنگی مانع از دیده شدنش نمی‌شود و عواملی چون شکل متفاوت، زیبا و هنرمندانه آن، ارتفاع بلند این اثر و همچنین خالی و خلوت بودن اطراف آن از عناصر مزاحم شهری آن را در زمره آثار دیدنی و اثرگذار شهری قرار می‌دهد.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه