گزارش نشریه چلچراغ از پیاده راه ناصر خسرو

پیاده راه ناصرخسرو در یک نگاه

داستان یک شهر
پیاده گردی در سه خیابان تاریخی پایتخت؛ ناصرخسرو، کوچه مروی و باغ سپهسالار
بعید است که پایتخت نشین باشی و گذرت به خیابان ناصرخسرو و کوچه مروی نیفتاده باشد و جلوی ساختمان آجری رنگ دارالفنون این پا و آن پا نکرده باشی. نمیشود شمس العماره را ببینی و پرتاب نشوی به طهران قدیم و هوای پایتخت گردی با پای پیاده در کوچه پس کوچه های قدیمی شهر به سرت نزند. تهران یعنی پیاده گز کردن سر تا ته ناصرخسرو، یعنی فلافل خوردن سر کوچه مروی و قدم زدن تا پامنار، یعنی حال وهوای کیف و کفش فروشی های باغ سپهسالار چند روز مانده به نوروز. تهران یعنی دیروز و امروز در یک قاب.
در مسیر تهرانگردی های هفتگی، این بار گذرمان به سه خیابان قدیمی شهر افتاده؛ ناصرخسرو، کوچه مروی و باغ سپهسالار؛ خیابانهایی پر از ساختمانهای دیروزی و امروزی؛ همه با هم در یک قاب.

مکان
مهمترین مسیر ارتباطی میان خیابان پانزده خرداد (بوذرجمهری) و دهانه بازار به میدان امام خمینی (توپخانه)
تاریخچه ناصرخسرو
ناصرخسرو هرچند بیشتر از صد و سی سال عمر ندارد، اما سابقه بعضی از عواملی که شکل و موقعیت بعدی آن را مشروط کردند، شاید تا 200 سال قبل یعنی تا آغاز دوره قاجاریه به عقب برگردد. ناصرخسرو در مسیر حد شرقی دیواری که حول ارگ تهران وجود داشته شکل گرفته و نخستین اقدام جهت آبادانی ارگ در زمان شاه عباس اول صفوی بوده است. در زمان قاجار که تهران پایتخت کشور شد، محله شرقی ارگ (عودلاجان) شروع به شکل گرفتن کرد. به خاطر موقعیت مناسبی که از لحاظ دسترسی به آب و فراوانی درخت داشت، به محل اسکان طبقه نجبا و اشراف مهاجر تبدیل شد و به تدریج باعث ایجاد بازارچه های عمود بر مسیر عبوری حد شرقی ارگ (ناصرخسروی امروزی) شد. ناصرخسروی امروزی در سال 1282 هجری قمری متولد شد.
دوره دوم شکل گیری خیابان ناصرخسرو در سال 1313 هجری قمری و با کشته شدن ناصرالدین شاه آغاز شده است. در این دوره که سی سال ادامه پیدا کرده، همه عناصر مهم شهری به خیابان اضافه شده است.
دوره سوم حیات ناصرخسرو از زمان کودتای 1299 آغاز شد. در این دوره با تقلید از الگوهای اروپایی، چهره خیابان تغییر کرد. استفاده از اتومبیل، ایجاد گاراژهای مسافربری و مسافرخانه ها و ارایه خدمات برقکشی و لوله کشی آغاز شد.
ابعاد خیابان
عرض متوسط سواره رو 21.2 متر
عرض متوسط پیاده روی غربی 5.03 متر
عرض متوسط پیاده روی شرقی 4.54 متر
طول تقریبی: 930 متر
ویژگیهای دارالفنون
دارالفنون مدرسه متوسط های بوده که به ابتکار میرزا تقی خان امیرکبیر در زمان ناصرالدین شاه قاجار تاسیس شده است.
نقشه ساختمان توسط میرزارضاخان مهندس تبریزی تهیه شده که یکی از پنج محصل اعزامی به لندن در در زمان عباس میرزا بوده است. نقشه ساختمان با استفاده از طرح عمارت سربازخانه ولیچ انگلیس در اواخر سال ۱۲۲۹ آماده و محمدتقی معمارباشی مامور احداث آن شد. هشتاد سال پس از فعالیت و در سال ۱۳۰۸ (۱۳۴۸ قمری) ساختمان مدرسه به دستور اعتمادالدوله وزیر وقت معارف تخریب شد و ساختمان فعلی با نقشه مهندسی روسی ساخته شد.
درِ ورودی بنا در شمال شرقی مدرسه است و رو به خیابان ناصر خسرو باز میشود. این دروازه به شیوه معماری سنتی دارای طاق زنجیرهای بلندی است. در دوسوی درگاه دو ستون استوانهای نقره ای رنگ طاق این دروازه را نگه داشته است. درست بالای در دولنگ های چوبی و قهوهای رنگ مدرسه واژه دارالفنون و سال تأسیس آن ۱۲۶۸ قمری را بر کاشی نوشته اند. این در که در یکی از چهار کنج مدرسه قرار دارد به فضایی هشتی مانند باز میشود که از سوی دیگر به فضای حیاط راه دارد. ساختمان دو طبقه مدرسه در زمینی مستطیل شکل بنا شده است. در رأس هر چهار ضلع چهار پلکان مارپیچی طبقه پایین مدرسه را به طبقه بالا متصل میکند.
سردر دارالفنون در سال 1313 هجری شمسی ساخته شده است.
این ساختمان در حال حاضر به عنوان مرکز تربیت معلم استفاده میشود.
ویژگیهای شمس العماره
برجسته ترین ساختمان ضلع شرقی مجموعه کاخ گلستان است.
ساخت آن به دستور ناصرالدین شاه آغاز شده و بعد از دو سال به مباشرت دوست علی خان نظام الدوله به پایان رسیده است.
طرح و نقشه شمس العماره از معیرالممالک و معمار آن استاد علی محمد کاشی بوده است.
این بنا دارای پنج طبقه با 35 متر ارتفاع و دو برج هم شکل است. بلندترین ساختمان تهران در دوره خودش بوده و اولین ساختمانی بوده که در آن فلز استفاده شده است. همچنین نخستین ساعت تهران بر فراز آن نصب شده است. ستونهای طبقات بالا و حفاظهای بنا چدنی هستند. سبک این بنا ترکیبی از معماری سنتی ایرانی و غربی است. طبقه اول شامل ایوان و تالار شاه نشین است و اتاقهای گوشواره که در دو طرف شاه نشین واقع شده اند. سایر طبقات هم اتاق های کوچک با تزیینات مشبک، نقاشی و آینه کاری دارد.
سردر این بنا حدود سال 1300 قمری ساخته شده و قدیمی ترین ساختمان موجود در نمای خیابان ناصرخسرو است.
تا پیش از سردر باغ ملی، این ساختمان نماد شهر تهران بوده است.
مرمت شمس العماره در سال ۱۳۷۶ به اتمام رسید و از سال ۱۳۷۸ برای بازدید عموم طبقه همکف آن بازگشایی شد.
اقدامات مرمتی انجام شده در ناصرخسرو
توسط سازمان زیباسازی شهر تهران
عملیات ترمیم، تعمیر و تعویض بناهای بدنه خیابان
مرمت ملک «سرای روشن» که سابقه ساختش به دوره پهلوی اول برمیگردد. این بنا در سال 74 با هزینه نسبتا زیادی مرمت شد؛ حذف زواید نما، جایگزینی تابلوهای تبلیغاتی مناسب جهت واحدهای صنفی، ایجاد بالکن همگون با نمای ملک، ترمیم پیکره های گچی، بازسازی پنجره ها و کاشی کاری های نیمه فرسوده و...
تعمیر ساختمان شماره 41، سرای نشاط، ساختمان دکتر اکبریه و ساختمان ایران توریست (ساختمانی که دچار حریق شد و خسارات فراوانی دید)
کوچه مروی
مکان: کوچه ای شرقی-غربی که از سمت غرب و از خیابان ناصرخسرو مقابل شمس العماره شروع شده و به خیابان پامنار خاتمه می یابد.
کاربری: محل خرید و فروش اجناس آنتیک و پوشاک. در گذشته مهاجران عرب در آن به تجارت می پرداختند.
بناهای مهم مجاور: ساختمان شمس العماره، دبیرستان مروی، مسجد مروی، سرای مظفریان، بازار قدیمی مروی و مسجد آقامحمود یا مسجد حکیم. فلافلی مروی یکی از معروف ترین فلافلی های ایران، سر کوچه مروی قرار دارد.

اقدامات مرمتی انجام شده توسط سازمان زیباسازی شهر تهران:
مرمت مسجد مروی توسط استادکارهای اصفهانی
ساخت ایوان برای مغازه های مقابل دبیرستان مروی
اقدامات ترمیمی روی جداره های مسجد میرزامحمود، مرمت نمای جداره ها و آب آنبار
کفسازی و ترمیم جداره بناهای کوچه مروی
باغ سپهسالار یا خیابان صف
مکان: بین میدان بهارستان و چهارراه ظهیرالاسلام
کاربری: مرکز فروش کیف و کفش در تهران
تاریخچه: باغ سپهسالار نام یکی از باغهای قدیم تهران در زمان قاجاریه بوده است که در حال حاضر خیابان باغ سپهسالار (خیابان صف) از آن باقی مانده است. این باغ متعلق به میرزا حسین خان سپهسالار قزوینی، صدراعظم ناصرالدین شاه بوده است.
زمان تبدیل به پیاده راه: سال 1385
اقدامات مرمتی انجام شده توسط سازمان زیباسازی شهر تهران:
ساخت پیاده راه
تخریب و جمع آوری کف
اجرای تاسیسات زیربنایی جدید و اصلاح تاسیسات زیربنایی موجود
کفسازی فرش کف
نصب مبلمان و تابلوهای تبلیغاتی
پوشش گیاهی
نصب تندیس و...
پاکسازی نماها و سطح خیابان از عناصر مزاحم و آلاینده
تشویق حضور فعالیتهایی که مشوق حضور، مکث، تامل و سرزندگی محیط پیاده راه شود.

تبلیغات فرهنگی

آمار و اطلاعات

نگارخانه