گفت وگو با سیدمجتبی موسوی معاون فرهنگی و هنرهای شهری سازمان زیباسازی شهر تهران

ارتقای هنر شهری با انتخاب مجسمه های باکیفیت در دل شهر

برگزاری رویدادهایی با موضوع هنرهای شهری، اتفاقی است که میتواند به ارائه آثار هنری بهتر و درنتیجه ارتقای کیفیت بصری شهر کمک کند؛ به خصوص اگر این رویدادها توسط نهادی مدیریت شود که خودش بانی اجرا و نمایش هنرهای شهری در سطح شهر است. همزمان با برگزاری ششمین دوسالانه مجسمه های شهری تهران، به سراغ سیدمجتبی موسوی، معاون فرهنگی و هنرهای شهری سازمان زیباسازی شهر تهران رفته ایم؛ مدیری آشنا با هنر شهری که ایده پرداز و بانی اصلی برگزاری این رویداد هنری هدفمند است.

سازمان زیباسازی از برگزاری رویداد دوسالانه مجسمه های شهری تهران چه هدفی را دنبال کرده و میکند؟
دوسالانه مجسمه های شهری تهران در واقع یک رویداد هنری تخصصی است که همانطور که از نامش برمی آید، هدف آن طرح ایده های مجسمهسازی برای فضای شهری تهران است که در حوزه هنرهای شهری تعریف شده است.
طرح این رویداد برای اولین بار حدودا در اواخر سال ۸۵ و اوایل سال ۸۶ مطرح شد. در آن سالها اولین دوره دانشجویان مجسمهسازی پس از انقلاب اسلامی، به تازگی از دانشگاهها فارغ التحصیل شده بودند و بر تعداد آنان نیز به مرور زمان افزوده میشد. از طرفی نگاه مدیریت شهری به فضاهای شهری و پروژه های شهری، ارتقای فرهنگی بود. با توجه به این رویکرد، نیاز به یک رویداد تخصصی در خصوص مجسمه سازی فضای شهری احساس میشد. از سوی دیگر، این رویداد میتوانست رویکردهای شهرداری و مدیریت شهری را برای جامعه هنری تشریح کند و در ضمن موقعیت، فضا و مکان مناسب را برای ارائه ایده های هنرمندان مجسمه ساز در این حوزه فراهم بیاورد تا بتوانند آثار خود را ارائه دهند. فلذا با نظر گرفتن تمامی شرایط و نیازهایی که به وجود آمده بود، این رویداد برگزار شد. اولین دوره رویداد در سال ۸۷ برگزار شد و مقرر شد نمایشگاه دوسالانه پاییز هر دو سال برگزار شود، که خوشبختانه تاکنون رویداد با نظم کامل در زمانهای مقرر برگزار شده است. همواره یکی از اهداف این رویداد در کنار سایر اهداف، دستیابی به ایده های خلاق و نوین هنرمندان در زمینه مجسمه سازی برای استفاده در فضای شهری بوده است تا این آثار به مجموعه آثار ماندگار در سطح شهر افزوده شود. در همین راستا تعداد زیادی از آثاری را که به نمایشگاهها راه پیدا کرده اند، سفارش داده شده و متناسب با فضا، در سطح شهر نصب کرده ایم.
تابه حال استقبال هنرمندان جوان و پیشکسوت این عرصه از این رویداد چطور بوده؟
در این رویداد طی ادوار مختلف، طیف زیادی از هنرمندان متخصص این حوزه، از پیشکسوتان تا هنرمندان نسل جوان پس از انقلاب، شرکت داشته اند. تعداد زیادی از هنرمندان جوان و پیشکسوت در دوره های مختلف با این رویداد همراه بودند و به طور میانگین در هر دوره ۱۲۰ تا۱۵۰ هنرمند موفق میشدند به نمایشگاه راه پیدا کنند. میتوان گفت اغلب هنرمندانی که فعالیت حرفهای داشته اند تاکنون در ادوار مختلف این رویداد شرکت داشته اند. سیاست های این رویداد در هر دوره توسط شورای سیاستگذاری تعیین میشود و از طریق فراخوان اعلام میشود و هنرمندان هم با توجه به آن ایدههای خود را ارائه میدهند. شورای انتخاب آثار و هیئت داوری نیز از طریق همین شورا انتخاب میشوند که سعی شده همواره در ترکیب این شوراها از هنرمندان متخصص و نیز پیشکسوتان فعال در این حوزه به عنوان اعضای شورا انتخاب شوند. با توجه به ادوار مختلفی که رویداد برگزار شد، حدود ۴۰ تا ۵۰ هنرمند با ما همراهی کردند.
آیا تابه حال مجسمه یا اثر خاصی در این رویداد مورد توجه مردم، خصوصا در فضای مجازی، قرار گرفته است؟
در سال 87 زمانی که این رویداد آغاز به کار کرد، بحث فضای مجازی بین مردم چندان مطرح نبود، اما آثاری بودند که مورد رضایت مخاطب واقع شدند. البته آثاری هم بوده اند که در فضای مجازی مورد استقبال واقع شده است، که این موضوع در ایام نوروز که گردشگری در تهران رونق بیشتری دارد، بیش از سایر ایام سال نمود دارد و بنابراین سهم آثاری که در رویداد بهارستان در شهر اجرا میشوند، بیشتر است.
یعنی مجسمه هایی که در ایام عید نوروز در سطح شهر نصب میشوند، از آثار ارائه شده در رویداد بهارستان هستند؟
رویداد مجسمه های شهری رویدادی کاملا تخصصی با هدف توسعه و ارتقای هنرهای شهری است. اما آثاری که در ایام نوروز در سطح شهر نصب میشوند، بیشتر به سبب ایجاد روحیه شاد بین افراد جامعه است که گاهی جنبه فانتزی این آثار بسیار بیشتر از جنبه تخصصی آنها مورد توجه قرار گرفته است. آثار ارائه شده در دوسالانه، سوای آثار ارائه شده در رویداد بهارستان هستند که مختص همان ایام نوروز است.
در واقع فضاسازی نوروز شهر تهران در قالب رویداد بهارستان تعریف شده است. در سایر موارد نیز به فراخور نیاز، فراخوان اعلام میشود، اما رویداد دوسالانه مجسمه سازی شهری اهداف تخصصی خود را دنبال میکند و با بهارستان تفاوت دارد.
دوره ششم چه تفاوتهایی با دوره های قبلی دارد؟
این رویداد امسال یک تفاوت اساسی با سالهای قبل داشت. در سالهای پیش هنرمندان آثار را در قالب ماکت ارائه میدادند و پس از داوری به نمایشگاه راه پیدا میکردند. مدت زمان نمایشگاه بین ۴۵ روز تا دو ماه بود و هر ساله حدود پنج نفر از بین راه یافتگان، برگزیده می شدند و تعدادی از مجسمه ها نیز توسط شورای هنری سازمان زیباسازی برای سفارش و نصب در شهر انتخاب می شدند. امسال به صورت آزمایشی رویه تغییر کرد. امسال آثار به صورت ماکت ارائه شد و پس از داوری به نمایشگاه راه یافت. در پایان امکان ساخت ۱۵ عدد از آثار راه یافته به نمایشگاه طی هشت ماه تا یک سال آینده فراهم میشود. امسال داوری نهایی بر اساس آثار اجراشده در مقیاس شهری انجام میشود و در واقع برگزیدگان یک سال آینده مشخص میشوند.
این تغییر رویه چه تاثیری بر دستیابی به نتایج بهتر خواهد گذاشت؟
سالهای گذشته برخی آثار برگزیده در ابعاد ماکت، حتی در سطح شهر هم اجرایی نمیشدند، اما امسال با این تغییر، کیفیت کار در ابعاد شهری کاملا مشخص میشود. نکته مهم این است که اثر برگزیده در شهر حضور دارد و قابلیت اجرا در سطح شهر را دارد؛ این همان نقدی است که به دوره های قبل وارد بود. با این تغییر، هم داوری نهایی باکیفیت تر خواهد شد و هم این نقد که نقد به جایی هم بود، رفع شده است.
رویداد دوسالانه چه بخشهای جانبی دیگری به غیر طراحی و ساخت مجسمه های شهری و نمایشگاه دارد؟
این رویداد شامل بخشهای مختلفی مثل نشستها، گفت وگوهای رودررو با هنرمندان و منتقدان، دعوت از شهرداران و مدیران شهری جهت بازدید از نمایشگاه، سلسله نشستهای تخصصی مجسمه های شهری و برگزاری جلسات بررسی کارکردهای گوناگون آن و شناخت هنرمندان شاخص این حوزه با حضور هنرمندان و علاقه مندان و... میشود.
سالنهای نمایشگاه دوسالانه چه بخشهایی دارد و در هر بخش چه آثاری به معرض نمایش گذاشته شده است؟
یکی از فعالیت هایی که امسال در نمایشگاه صورت گرفت، راه اندازی بخش «یاد» در سه سالن برای نمایش آثار هنرمندانی بود که طی رویداد پنجم و ششم آثاری ارائه دادند و متاسفانه فوت کردند. این هنرمندان شامل کارل اشلامینگر، رضا امیر یاراحمدی و محسن وزیری مقدم است. در سالنی که برای وزیری مقدم در نظر گرفتیم، اثری تحت عنوان دگریسی فرم وجود دارد. محسن وزیری مقدم یکی از هنرمندان پیشرو و مدرن هم در عرصه نقاشی و هم در عرصه مجسمه سازی بود. وی اولین فردی بود که مجسمه های اینتراکتیو را در ایران طراحی و اجرا کرد. مجسمه اینتراکتیو به مجسمه ای اطلاق میشود که مخاطب میتواند با آن ارتباط برقرار کند و به سلیقه خود قطعات آن را تغییر دهد. ما نسخه اصلی اثر وزیری مقدم را که از جنس چوب ساخته شده است، چندین سال قبل از وی خریداری کردیم. با توجه به علاقه او به نمایش آثارش در معرض عموم، قرار است آثار وی در موزه مجسمه که قرار است در تهران ساخته شود، به نمایش گذاشته شود. به سبب علاقه ای که خود مرحوم به نمایش آثارشان در فضای عمومی خصوصا خارج از موزه داشت، طی تعاملی که با وی صورت گرفت، مقرر شد تا نسخه ای از جنس استیل که با نظارت خود مرحوم وزیری مقدم و به دست هنرمند دیگری از اثر ساخته شده، در فضای بیرونی در تعامل با مخاطب نصب شود. از این اثر در سالن وزیری مقدم در نمایشگاه رونمایی شده است.
سالن دیگری که در نمایشگاه وجود دارد، سالن ویدیو است که در کنار سالن نمایش آثار در نمایشگاه قرار گرفته است. این سالن به نمایش آثاری که به این دوره راه پیدا کرده اند، از زوایای مختلف میپردازد و همینطور ویدیوهای کوتاهی از هنرمندانی که در بخش «یاد» نام برده شد و عکس و آثارشان در این بخش به نمایش گذاشته شد و سایر ویدیوهایی که دربردارنده مفاهیمی در خصوص تجارب هنرمندان مجسمه ساز در خصوص فعالیت هایشان برای ساخت مجسمه های شهری است. این ویدیوها در حاشیه نمایشگاه، برای استفاده مخاطب به نمایش درآمده. همینطور در بخشهایی از سالن نمایشگاه، تصاویر مجسمه های شهری نصب شده در تهران به تصویر درآمده که بازدیدکنندگان میتوانند از این بخش هم بازدید کنند.